Dlaczego odkładamy ważne rzeczy na później?

Napisanie ważnego maila, zwrot niechcianego zakupu do sklepu, nauka do egzaminu czy rejestracja do lekarza. Lista prostych zadań potrafi rosnąć z dnia na dzień. Choć zrobienie niektórych z nich zajęłoby zaledwie kilkanaście minut, zebranie się w sobie często zajmuje dni, tygodnie, a nawet miesiące. Myśl o zaległościach budzi w nas coraz większy niepokój. Z czego to wynika? Czy to po prostu zwykłe lenistwo, czy może prokrastynacja? I co najważniejsze, czy te dwa pojęcia oznaczają to samo?

Czym właściwie jest prokrastynacja?

Prokrastynacja (od łacińskiego procrastinare — „odkładać na jutro”) to nawykowe i niepotrzebne zwlekanie z wykonywaniem zadań, prac czy podejmowaniem decyzji. W brew pozorom prokrastynacja nie wynika z braku czasu czy złego zarządzania kalendarzem. Główną rolę grają tu nasze przekonania i emocje:

• Lęk przed porażką: Obawiamy się, że nie zrobimy czegoś wystarczająco dobrze.

• Zbyt wysokie wymagania: Paraliżuje nas myśl o wyśrubowanych oczekiwaniach, jakie stawia przed nami otoczenie lub my sami (tzw. perfekcjonizm).

• Niska odporność na frustrację i brak wiary w swoje siły: Szybko się zniechęcamy i nie wierzymy, że poradzimy sobie z wyzwaniem.

Gdy te czynniki skumulują się w jednym momencie, paraliżują nasze działanie i sprawiają, że wybieramy ucieczkę.

Prokrastynacja a stan zdrowia psychicznego

Odkładanie spraw na później bywa także objawem głębszych trudności lub zaburzeń zdrowia psychicznego: Osoby z ADHD zmagają się z tzw. zaburzeniami funkcji wykonawczych. Ich mózg ma ogromny problem z samym „zainicjowaniem” działania, zwłaszcza jeśli zadanie wydaje się nudne lub mało angażujące. Depresja i zaburzenia lękowe- Stany depresyjne odbierają energię i wiarę w sens jakichkolwiek działań, natomiast lęk blokuje przed podjęciem ryzyka.

Prokrastynacja a lenistwo, gdzie leży kluczowa różnica?

Choć na pierwszy rzut oka wyglądają podobnie (w obu przypadkach nic nie robimy), kryje się za nimi zupełnie inny stan emocjonalny:

Błędne koło: dlaczego odkładamy, skoro wiemy, że to szkodzi?

Dlaczego uciekamy od zadań, skoro wiemy, że konsekwencje powrócą ze zdwojoną siłą? Wszystko sprowadza się do natychmiastowej ulgi:

1. Zadanie budzi w nas trudną emocję (nudę, lęk, wstyd, poczucie przytłoczenia).

2. Gdy odkładasz zadanie i zamiast tego sięgasz po telefon lub zaczynasz sprzątać, mózg odczuwa ulgę.

3. Ta chwilowa ulga działa jak natychmiastowa nagroda. Mózg bardzo szybko uczy się schematu: „Odsunąłem zadanie = poczułem się lepiej”.

Nasz mózg woli natychmiastowy spadek napięcia dzisiaj, ignorując fakt, że jutrzejszy „ja” dostanie mniej czasu, większy stres i ogromne poczucie winy.

Jak sobie radzić z prokrastynacją?

Z nawykiem odkładania spraw na później można skutecznie walczyć. Oto dwie proste i sprawdzone techniki na start:

1. Dzielenie zadania na małe kroki: Duży projekt przytłacza. Jeśli musisz napisać długi raport, postaw sobie za cel napisanie zaledwie jednego akapitu.

2. Zasada 2 minut: Jeśli wykonanie jakiejś czynności zajmie Ci mniej niż dwie minuty (np. wysłanie krótkiego maila, opłacenie rachunku), zrób to od razu. Psychologicznie tak krótki czas nie budzi w nas oporu. To w końcu zaledwie 120 sekund, tyle co dwie rolki na popularnych portalach społecznościowych.

Jeśli czujesz, że prokrastynacja paraliżuje Twoje codzienne życie, budzi silny lęk lub utrudnia funkcjonowanie na co dzień, warto skorzystać z pomocy specjalisty (psychologa lub psychoterapeuty). Często pod powierzchownym odkładaniem zadań kryją się kwestie, z którymi łatwiej uporządkować się przy fachowym wsparciu.